W dniu wczorajszym obchodziliśmy Międzynarodowy Dzień bez przemocy. 

Trudno uciec od przemocy, jest ona bowiem wszechobecna – na ulicach, w szkole, w rodzinach, w sieci i w telewizji. Warto, więc stawić jej czoła, reagować kiedy komuś dzieje się krzywda. Święto zostało ustalone w dniu urodzin Mahatmy Gandhiego, pioniera filozofii i strategii niestosowania przemocy.

            Od 2007 roku corocznie 2 października obchodzimy Międzynarodowy Dzień bez Przemocy (ang. International Day of Non-Violence) – święto ustanowione przez Zgromadzenie Ogólne ONZ 15 czerwca 2007 roku, uchwalone w rezolucji A/RES/61/271, zainspirowanej poglądami propagatora pacyfizmu Bohatera Narodowego Indii, Wielkiego Hindusa  Mahatmy Gandhiego (urodzonego 2 października 1869, zmarłego wskutek zamachu 30 stycznia 1948 roku). To właśnie dzień urodzin Mahatmy Gandhiego, postaci niezwykłej, stał się inspiracją tego święta.   Jego słynna koncepcja niestosowania przemocy (ahimsa) i biernego oporu ma długą historię zarówno w religii hinduskiej czy buddyjskiej.

Jednakże warto też dla refleksji skupić się na definicji samej przemocy. Przemoc  to wywieranie wpływu na proces myślowy, zachowanie lub stan fizyczny osoby pomimo braku przyzwolenia tej osoby na taki wpływ w celu uzyskania jakiegoś istotnego zasobu.
W odróżnieniu od agresji cechuje się intencjonalnością, racjonalnością i jest działaniem przemyślanym, a często także grupowym. Stosowana jest zarówno przez ludzi, jak
i inne zwierzęta społeczne o dużym mózgu, np. przez goryle (potwierdzają to badania zmarłej wczoraj Jane Goodall)

Pojęcie przemocy, pomimo obecnych w historii przeobrażeń znaczeniowych zawsze połączone było z relacjami między płciami, a więc z tym, co znaczy w danym społeczeństwie być mężczyzną i kobietą i z tym, jakie zależności ekonomiczne, społeczne i psychologiczne przypisywano tym kategoriom. Jest, zatem ona od początków ludzkości.  Co najmniej od XVIII wieku nierówny podział władzy między kobietami i mężczyznami uzasadniano między innymi odmiennym podziałem „namiętności” oraz innym potencjałem przemocy. Realna, gotowa do zastosowania przemocy władza miałaby się koncentrować po stronie mężczyzn, podczas gdy zadanie kobiet miałoby polegać na neutralizowaniu męskiej gotowości do stosowania przemocy poprzez własne podporządkowywanie się im. Zagadnienia te były przedmiotem badań wielu uczonych i filozofów. Zajmowali się min.  Hobbes i Freud, Ludwik Gumplowicz, Bronisław Malinowski,  August Comte,  Herbart Spencer, Georg Simmel, Max Weber i wielu innych.

W teorii neutralizacji Davida Matzy i Greshama Sykesa stosowanie przemocy jest powiązane z kwestionowaniem ofiary (jedną z technik neutralizacji), w tym z negowaniem istnienia ofiary, albo z postrzeganiem siebie jako osoby wymierzającej sprawiedliwość. Wówczas ofiara traktowana bywa jako osoba, która zasłużyła na karę.

Definicja Światowej Organizacji Zdrowia przyjęta w roku 1996 i obowiązująca do tej pory^[, określa przemoc jako: „celowe użycie siły fizycznej lub władzy, sformułowane jako groźba lub rzeczywiście użyte, skierowane przeciwko samemu sobie, innej osobie, grupie lub społeczności, które prowadzi do wysokiego prawdopodobieństwa spowodowania obrażeń cielesnych, śmierci, szkód psychologicznych, wad rozwoju lub braku elementów niezbędnych do normalnego życia i zdrowia”.

Według WHO, o uznaniu danego przypadku użycia siły lub władzy, lub groźby takiego użycia, za przemoc, decyduje negatywny cel i wysokie prawdopodobieństwo negatywnych skutków takiego działania. Ważnym elementem definicji WHO jest uznanie celu za składnik definicji przemocy, niezależnie od wyniku działania. To wyklucza z definicji niezamierzone zdarzenia, takie jak na przykład większość wypadków. Z kolei włączenie słowa „władza” w dodatku do siły fizycznej rozszerza definicję na różne aspekty zależności między rządzonymi a rządzącymi, w tym na przekroczenie granic prawnie dozwolonego użycia siły, ale także na zastraszanie
i różnego rodzaju zaniedbania. Użycie siły w dobrym celu nie jest według tej definicji WHO uważane za przemoc. Z kolei przemoc nie jest automatycznie tożsama z przymusem, stosowanym w celu zapewnienia przestrzegania prawa.

Prawo określa sytuacje, w których dopuszczalne jest stosowanie wobec kogoś przemocy,
a także, kto i w jaki sposób może jej używać. Środkami przemocy dysponują zazwyczaj organy państwa. Czasami mogą je również stosować osoby prywatne (np. przy stanie wyższej konieczności). Przemoc zastosowana przez osobę nieuprawnioną jest zabroniona.

Najczęściej wyróżnia się przemoc: fizyczną, psychiczną, seksualną, ekonomiczną oraz polegającą na zaniedbaniu.

Przemoc fizyczna to wywieranie wpływu na proces myślowy, zachowanie lub stan fizyczny osoby pomimo braku jej przyzwolenia przy użyciu siły fizycznej. Stanowi naruszenie nietykalności cielesnej. Przemoc fizyczną stosuje się np. przy zgwałceniu albo kneblowaniu. Natomiast w przypadkach takich jak eksmisja z mieszkania, tymczasowe aresztowanie, zastosowanie kary pozbawienia wolności itp. stosuje się przymus, chociaż w razie przekroczenia przepisów określających użycie siły może dojść do aktów przemocy.

Przemoc psychiczna to wywieranie wpływu na proces myślowy, zachowanie lub stan fizyczny osoby pomimo braku jej przyzwolenia przy użyciu środków komunikacji interpersonalnej Typowymi środkami przemocy psychicznej są między innymi:

1. poniżanie,
2. ośmieszanie,
3. zastraszanie.
4.  grożenie:

1. użycia przemocy fizycznej. Groźby mogą być zawoalowane – ktoś się może dowiedzieć, że ten, czy tamten miał już złamany nos albo szczękę, albo że „przecież dentysta kosztuje”.
2. samobójstwem. „jak tego nie zrobisz to się zabiję”, “jak to zgłosisz na policję to się zabiję”.
3. swoim gniewem „jak się zdenerwuje to…”
4. skrzywdzeniem bliskich osób
5. skrzywdzeniem zwierząt,
6. zniszczeniem mienia
7. odcięciem się od ofiary.
8. skompromitowaniem kogoś. Czyli narażenie kogoś na wstyd, śmieszność lub utratę dobrej opinii
9. odcięciem kogoś od pomocy finansowej
10. wmawianie choroby psychicznej
11. izolacja społeczna, czyli kontrolowanie i zakazywanie bądź ograniczanie kontaktów
    z innymi ludźmi.
    • kontrolowanie, ograniczanie czy zakazywanie kontaktów z innymi ludźmi
      w tym z rodziną, przyjaciółmi/znajomymi, innymi ludźmi. Sprawca dąży do tego, by ofiara była samotna i zależna od sprawcy. Chcą nieustannie wiedzieć, co druga osoba robi, z kim i dlaczego. Przemocowiec robi to, ponieważ nie chce żeby ofiara spotykała się z osobą, która może poinformować ofiarę, że jest ofiarą przemocy psychicznej, może krytykować zachowanie oprawcy, co mogłoby sprawić, że ofiara chciałaby odejść od sprawcy.
    • zakazywanie kontaktów z psychologiem, psychoterapeutą czy psychiatrą lub innym specjalistą zdrowia psychicznego. „Nie możesz chodzić do psychologa szkolnego bo nam ciebie zabiorą” – rodzic wie, że stosowana wobec dziecka przemoc jest czymś złym i matka nie chce żeby odpowiednie służby się o tym dowiedziały”.

Tego rodzaju przemoc jest charakterystyczna dla nowoczesnego społeczeństwa, w którym może być stosowana zarówno przez osoby znajdujące się na wyższym stanowisku w miejscu pracy, jak i przez podporządkowujący się autorytetom personel. Posłuszeństwo wobec autorytetu pozwala na zrzucenie odpowiedzialności na przełożonych.

Przemoc seksualna, cyberprzemoc – to wszelka przemoc z użyciem technologii informacyjnych i komunikacyjnych – komunikatorów, czatów, stron internetowych, blogów, SMS-ów,
MMS-ów.

 Przemoc w rodzinie to zamierzone, wykorzystujące przewagę sił działanie przeciw członkowi rodziny, naruszające prawa i dobra osobiste, powodujące cierpienie i szkody. W relacji jedna ze stron ma przewagę nad drugą. Ofiara jest zazwyczaj słabsza, a sprawca silniejszy. W Polsce zgodnie z art. 207 § 1 kodeksu karnego, przemoc w rodzinie jest przestępstwem.

Przemoc w szkole – przemoc nauczycieli wobec uczniów, przemoc uczniów względem innych uczniów.

Przemoc w więzieniu, Przemoc wobec kobiet, mężczyzn, rówieśnicza i wobec samego siebie
( autoagresja). Jak więc widzimy jest to bardzo szerokie spectrum. 

 O zjawisku przemocy powstało wiele prac, opracowań, stanowi ona bardzo szerokie pole badawcze i źródło wiedzy o relacjach międzyludzkich.  Konkluzja jest niestety gorzka, pomimo ciągłego rozwoju przemoc się rozwija, nabiera różnych odcieni i kształtów. Pomimo
tego- warto zaangażować się żeby to zjawisko zniwelować, pomóc nie tylko ofiarom, społeczności ale tez samemu sobie. 

Niniejszy tekst opracowano ze źródeł encyklopedycznych, opracowań dotyczących problemów przemocy i Wikipedii. 

Jarosław Trześniewski Kwiecień